Wycena przedsiębiorstwa metodą majątkową

Obok metod porównawczych i dochodowych, metody majątkowe są najczęściej wybieranymi metodami wyceny przedsiębiorstw. Należą do tradycyjnych metod wyceny przedsiębiorstwa, gdzie wartość określana jest na podstawie indywidualnych wartości poszczególnych składników majątku (aktywów bilansowych i pozabilansowych).
Składniki majątku nie są traktowane jako zorganizowany zespół. Wartość aktywów pomniejszana jest o zobowiązania. Metody te nie uwzględniają przyszłego rozwoju przedsiębiorstwa, czynników makroekonomicznych czy ryzyka branżowego. Zazwyczaj wyborem metody zajmuje się analityk, któremu powierzono sporządzenie wyceny, jednak w pewnych przypadkach wybór jest praktycznie ograniczony tylko do metod majątkowych.

Po pierwsze cel wyceny: metody majątkowe stosowane są w przypadku postępowania upadłościowego, w którym wyznaczony przez sąd, syndyk masy upadłościowej dokonuje wyceny poszczególnych składników aktywów celem ich sprzedaży oraz zaspokojenia roszczeń wierzycieli. W tym przypadku przedmiotem sprzedaży są poszczególne aktywa, zatem ich wycena powinna być oparta o dane na temat transakcji danym dobrem w przeszłości lub o dane ofertowe.

Innym przykładem jest wycena ZCP (zorganizowana część przedsiębiorstwa) celem wniesienia aportem do innej spółki. W tym przypadku przedmiotem wyceny jest zespół aktywów i pasywów, który może funkcjonować jak osobne przedsiębiorstwo. Aby ZCP mogła być przedmiotem aportu musi wykazywać „zdolność aportową”, czyli możliwość umieszczenia poszczególnych aktywów i pasywów w odpowiednich pozycjach bilansu. Skoro zatem wartość ZCP należy „rozbić” na poszczególne składniki należy zastosować metodę majątkową.

Wybór metody majątkowej do wyceny spółki może być też podyktowanych przepisami prawa, dzieje się tak np. w przypadku spółki jawnej. Art. 65 § 1 KSH wskazuje, iż w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki wartość udziału obliczana jest na podstawie osobnego bilansu, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki. Pomimo wielu sporów wokół interpretacji tego przepisu należy uznać, że ustawodawca raczej chce, aby była to wartość poszczególnych składników aktywów pomniejszona o wartość zobowiązań, czyli wycena metodą majątkową. Jednym z argumentów przemawiających za taką interpretacją przepisu jest fakt, że wystąpienie wspólnika ma charakter jednostronny, co oznacza, że to wspólnik decyduje o wystąpieniu, a spółka ma obowiązek wypłacić mu wartość jego udziału, co uszczupli jej majątek. Niejednokrotnie może też doprowadzić do ograniczenia płynności i mieć negatywny wpływ na wierzycieli. Jest to konstrukcja zdecydowanie różniąca się od rozwiązań spółek kapitałowych, gdzie „wyjście” udziałowca lub akcjonariusza ze spółki jest równoznaczne ze sprzedażą jego udziału (akcji), co nie uszczupla majątku spółki.

Metodę wyceny poszczególnych aktywów i pasywów przedsiębiorstwa można wybrać również w przypadku, gdy prognoza przepływów pieniężnych jednostki wykazuje wartość ujemną. Oczywistym jest, że przedsiębiorstwo służy realizacji danego celu ekonomicznego, którym w większości przypadków jest maksymalizacja dochodu. Skoro zatem spółka jest trwale niedochodowa, to z ekonomicznego punktu widzenia, celowym było by zaprzestanie danej działalności i sprzedanie jej aktywów.

Metodę majątkową wybiera się także, aby potwierdzić wyniki wyceny przeprowadzone innymi metodami. Teoretycznie wyniki obliczeń dokonanych wszystkimi metodami powinny dawać wyniki zbliżone do siebie. Nie od dziś wiadomo jednak, że trudności wynikające z dostępności danych, analizy zjawisk ekonomicznych, czynników rynkowych czy problemów w identyfikacji składników niematerialnych prowadzą do pewnych rozbieżności. Warto więc zastanowić się nad wyborem metody majątkowej również jako potwierdzenia wyceny innymi metodami.

Powyższe przykłady stanowią tylko część czynników, które wpływają na wybór metody majątkowej. Każda wycena przedsiębiorstwa powinna być traktowana indywidualnie, a wybór metody uzależniony od celu, przepisów prawa, dostępności i miarodajności dostępnych danych.